Hoe behandelt men een anale fistel?
In principe zijn er voor de behandeling van een anale fistel een conservatieve en een operatieve therapiebenadering. Bij anale fistels die optreden in het kader van een ontstekingsziekte van de darm, is indien mogelijk een primair conservatieve behandeling in een interdisciplinair medisch kader aan te bevelen. Een afwachtende aanpak met het toedienen van pijnstillers en eventueel een antibioticum of ontstekingsremmende zetpillen wordt aanbevolen, indien al, bij geringe mate van de symptomen van de anale fistel. De behandeling van een anale fistel bestaat dus meestal uit een operatie. Slechts zeer zelden geneest een anale fistel vanzelf. Een genezing zonder anale fisteloperatie is dus net zo zeldzaam als het ontstaan van een carcinoom bij een chronische - niet geopereerde - fistel. Bij een blijvend bestaande anale fistel is er een zeker risico dat cellen zich ontwikkelen tot kwaadaardige kankercellen.
Conservatieve behandeling bij anale fistels (zalven, zetpillen)
In principe kunt u voor het verlichten van de symptomen van een anale fistel ook diverse zalven of zetpillen gebruiken. Een volledige genezing is echter meestal alleen mogelijk door een chirurgische ingreep, een zogenaamde anale fisteloperatie, vooral wanneer de getroffen personen een hoge mate van lijdensdruk ervaren door de aanwezige symptomen van de anale fistel. Lees hier meer over behandeling van anale fistel met zetpillen.
Operatie voor de behandeling van een anale fistel
Er zijn verschillende operatietechnieken om een anale fistel te opereren. Bij de operatie van een anale fistel wordt altijd gelet op het sparen van het weefsel en ook op het zo min mogelijk aantasten van de functie van de sluitspier. Welke methode chirurgen gebruiken, hangt sterk af van het type anale fistel, het verloop en vooral de relatie tot de sluitspier. Het doel is altijd om de functie van de sluitspier zo goed mogelijk te behouden en de anale fistel blijvend te genezen.
Kan je een fistel zelf behandelen?
De meeste anale fistels genezen niet vanzelf en vereisen medische behandeling. Een fistel moet absoluut medisch onderzocht en vervolgens behandeld worden. Zonder behandeling kunnen ontstekingsprocessen verergeren en kunnen zich nieuwe fistelgangen vormen, evenals andere complicaties tot en met bloedvergiftiging (sepsis) optreden. Een onbehandelde fistel bij de anus wordt steeds groter en verergert de symptomen van de anale fistel, maar ook de daaropvolgende behandeling. Mogelijk wordt de sluitspier van de anus geleidelijk verder aangetast, wat kan leiden tot ontlastingsincontinentie. Bij een chronische anale fistel bestaat het risico dat cellen kwaadaardig worden en zich ontwikkelen tot een kwaadaardige tumor. Dit komt echter zelden voor.
Aarzel niet om bij de symptomen van een anale fistel direct een arts te raadplegen. Vind hier meer informatie over het bezoek aan de arts, evenals over de onderzoek en diagnose van anale fistels in de blogpost Anale fistel arts.
Wat is een anale fisteloperatie?
Als er een anale fistel ontstaat, is meestal een operatie nodig. Er zijn verschillende operatiemethoden zoals fisteldoorsnijding (fistulotomie), fistelverwijdering (fistelexcisie) of draaddrainage (inbrengen van een draad zodat het vocht kan afvloeien), die we hier nader toelichten. De oorzaak van een anale fistel is vaak een ontsteking van de proctodeale klieren. Ook chronische verwondingen, zoals anale fissuren in het anale kanaal, kunnen een anale fistel veroorzaken. In het begin veroorzaakt de anale fistel misschien weinig problemen, maar deze kunnen toenemen en leiden tot fecale incontinentie of hevige pijn rond de anus. Hier vindt u meer informatie over de oorzaken van anale fistels.
In de meeste gevallen raadt de arts een operatieve doorsnijding van de fistel aan. Hierbij snijdt de chirurg de fistel tot aan de basis open. Omdat een anale fistel zich meestal binnen de sluitspier ontwikkelt, moet hij ook de spier insnijden. Afhankelijk van de locatie en omvang van de fistel kan dit de werking van de sluitspier beïnvloeden.
Als het risico op fecale incontinentie te groot is, kan deze tijdens de operatie ook worden gereconstrueerd. Als alternatief zijn er operatietechnieken met plastische fistelsluiting: hierbij wordt de sluitspier gespaard. Het risico dat de fistel terugkeert of dat er nieuwe fistels ontstaan, is echter aanzienlijk hoger.
Patiënten met de ziekte van Crohn hebben een hoog risico om terugkerende anale fistels te ontwikkelen. Om hun sluitspier te sparen, wordt in sommige gevallen een langdurige drainage toegepast. Hierbij wordt een elastische draad in de fistel geplaatst die een sluiting van de fistel voorkomt en zo de voortdurende afvoer van vocht en pus mogelijk maakt. Hierdoor kan een nieuwe abcesvorming worden voorkomen.
Wanneer wordt een anale fisteloperatie uitgevoerd?
Het exacte tijdstip van de operatie wordt bepaald door uw behandelend arts, op basis van de ernst van de symptomen van de anale fistel, de omvang van de fistel en andere individuele factoren. Een operatie van een anale fistel is vrijwel altijd noodzakelijk om het risico op vervolgziekten en verdere complicaties te verminderen. Welke operatiemethode wordt toegepast, hangt af van het verloop en de ligging van de fistel in de sluitspier. Het doel van de anale fisteloperatie is meestal om het gehele fistelweefsel te verwijderen en de functionaliteit van het sluitspierapparaat zo min mogelijk te beschadigen. Lees hier meer over het bezoek aan de arts, evenals over de onderzoek en diagnose van anale fistels in de blogpost Anale Fistel Arts.
Welke operatietechnieken worden gebruikt voor de behandeling van anale fistels?
Voor de behandeling van anale fistels zijn er, afhankelijk van de ernst van de anale fistel, verschillende operatietechnieken. Hieronder zullen we de belangrijkste operatietechnieken nader toelichten.
Fisteldeling (Fistulotomie)
Bij de fistulotomie wordt tijdens de chirurgische ingreep de anale fistel in de lengte doorgesneden. Het doel van de fistulotomie is de fistelopening, zodat het vocht kan weglopen en de fistel kan genezen. Bij anale fistels die direct onder het slijmvlies lopen, is de fistulotomie meestal probleemloos uitvoerbaar, omdat de sluitspier niet door het fistelgangetje wordt aangetast. Ook bij intersfincterische anale fistels, die de sluitspier slechts in geringe mate doordringen, is het doorsnijden van de fistel een mogelijke operatietechniek die wordt toegepast.
Het volledig openen van de fistel door het doorsnijden van het tunneldak (splijting) of het uitsnijden van de tunnelwand (uitsnijding = excisie) wordt beschouwd als de beste operatiemethode om subanodermale, intersfincterische en oppervlakkig transsfincterische anale fistels te genezen. De wond geneest na ongeveer 4-8 weken. Soms ontstaat er een littekenplooi waarin ook stoelgangresten kunnen achterblijven. Dit vereist dan na de stoelgang een nabehandeling met water. De stoelgang zelf kan echter nog worden opgehouden.
Anale fistelplug (Anal Fistula Plug)
Met deze operatietechniek wordt bij de behandeling van een anale fistel een speciale plug in de fistel ingebracht. Deze bestaat uit weefsel dat afkomstig is uit de dunne darm van varkens en wordt als goed lichaamsvriendelijk en dus onschadelijk beschouwd. De plug vult de anale fistel volledig op. De plug wordt tijdens de operatie aan de binnenste fistelopening bevestigd, zodat de plug door eigen lichaamscellen kan worden doorwoekerd en de anale fistel daardoor wordt afgesloten. Na de operatie ervaren de meeste patiënten geen pijn. Sommige getroffenen melden een licht trekkend gevoel in het gebied waar de plug ligt. Na een dergelijke operatie moet u zeker meer dan twee weken geen zware lasten tillen en overmatige lichamelijke inspanning vermijden.
Draadimplantaat (Seton)
In gevallen waarin de anale fistel nog actief ontstoken is, kan een tijdelijke draadaanleg worden toegepast. Hierbij wordt een draad in het fisteltraject gelegd om het open te houden en de continue afvoer van pus en vocht mogelijk te maken. Deze procedure wordt vaak als voorbereidende maatregel voor een fistelscheiding gebruikt. Het aanleggen van draden is een al lang bekende en toegepaste methode voor de behandeling van anale fistels. Het inbrengen van deze dunne draden, zogenaamde setons, zorgt ervoor dat het vocht continu uit de fistel kan stromen. Deze methode wordt vaak ook vóór een verdere operatieve behandeling ingezet. Setons zijn voor de patiënt of patiënte nauwelijks voelbaar. De draadaanleg is ook geschikt voor complexe anale fistels of voor permanente drainage van de fistel. Secundaire fistels bij chronisch-inflammatoire darmziekten zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn vaak complexe fistelsystemen met een hoge terugvalkans, die daarom vaak met draadaanleg worden behandeld.
Geavanceerde mucosavlinder
Bij transsfincterische anale fistels wordt voornamelijk de zogenaamde Advanced Mucosa Flap toegepast. Hierbij snijden de chirurgen de fistel uit het weefsel tot aan de plek waar deze de sluitspier doorboort. De binnenste fistelopening in de darm wordt direct dichtgenaaid en ook met een slijmvliesflap bedekt. De methode van de Advanced Mucosa wordt in de chirurgie als technisch uitdagend beschouwd en voldoende ervaring met deze operatietechniek is essentieel.
Afsluiting van de anale fistel met LIFT
De afkorting LIFT staat voor de methode „Ligation of Intersphincteric Fistula Tract“. Het operatieteam lokaliseert het fisteltraject tussen de twee sluitspieren, onderbreekt dit en snijdt het fisteltraject vervolgens in het midden door. Het buitenste deel van het fisteltraject wordt verwijderd. De LIFT-operatie is alleen geschikt voor anale fistels die door de binnenste en buitenste sluitspier lopen (transsfincterische anale fistels, type II).
Laser-fistelafsluiting, laserafsluiting van anale fistel (LCAF)
Bij transsfincterische of extrasfincterische anale fistels vindt de anale fisteloperatie vaak plaats met een speciale laservezel onder ambulante algehele narcose. Hierbij wordt de van buiten zichtbare opening van het fistelkanaal iets vergroot en uitgekrabd. Het resterende spierachtige fistelkanaal wordt met de laservezel uitgebrand. Vervolgens verkleeft het fistelkanaal door de hitte-geïnduceerde zwelling van het omliggende weefsel.
Stamceltransplantatie bij ziekte van Crohn
Een nieuwe behandelingsoptie voor anale fistels is de stamceltransplantatie, die speciaal geschikt is voor patiënten met de chronisch-inflammatoire darmziekte ziekte van Crohn. Tijdens de operatie wordt de binnenste fistelopening met een hechting gesloten. Vervolgens worden stamcellen geïnjecteerd in het slijmvlies rond de binnenste fistelopening en in het weefsel rond het fistelkanaal. Door deze stamcelinjectie worden boodschappersignalen naar het omliggende weefsel gestuurd, die de ontsteking verminderen en het immuunsysteem ondersteunen. Bij een succesvolle therapie met stamceltransplantatie ontstaat er nieuw weefsel en genezen de anale fistels. De stamcellen worden uit het vetweefsel van een donor gehaald. In het laboratorium worden ze voorbereid. In tegenstelling tot andere transplantaties biedt deze methode het voordeel dat patiënten daarna geen medicijnen hoeven te gebruiken die het immuunsysteem onderdrukken, zogenaamde immunosuppressiva, omdat de stamcellen alleen lokaal werken.
Welke voorbereidingen zijn nodig voor een anale fisteloperatie?
In het kader van een proctologische controle wordt de ernst van de anale fistel beoordeeld, evenals het aantal fistels. Hoe sterk de sluitspier door de anale fistel wordt aangetast, wordt gezien als een beslissende factor voor de keuze van de geschikte methode voor de operatie van de anale fistel. U wordt natuurlijk vooraf ook geïnformeerd over mogelijke bijwerkingen, evenals over de nazorg en wondverzorging na de anale fisteloperatie. Ook kan het nodig zijn om de darm te legen voor de operatie.
Wat gebeurt er bij een anale fisteloperatie?
Meestal wordt een anale fisteloperatie onder algehele narcose en klinisch uitgevoerd. Na de voorbereiding op de operatie wordt de fistel geopend. Bij de fistulotomie, de spleetmethode, worden de anale fistels doorgesneden zodat ze kunnen genezen. Als uw anale fistel niet zo diep ligt en daardoor een groter deel van de sluitspieren is aangetast, is een complexere anale fisteloperatie nodig. Deze operatie neemt ook meer tijd in beslag. Na de ingreep wordt u geïnformeerd over de nazorg en wondverzorging. De voortdurende controle van de wondgenezing speelt een belangrijke rol.
Hoe lang duurt de genezing na een anale fisteloperatie?
De genezingsduur varieert afhankelijk van de ernst van de anale fistel en daarmee afhankelijk van het weefseldefect dat door de operatie is ontstaan. Gemiddeld duurt het littekenproces van de operatiewond 4-8 weken. Dit betekent een arbeidsongeschiktheid van ongeveer 2-4 weken, als alles zonder complicaties geneest. Omdat er echter ook tijdens de operatieve behandeling of de daaropvolgende genezingsfase complicaties kunnen optreden, kan de uiteindelijke genezingsduur langer zijn. Er kan ook sprake zijn van jeuk aan de anus of terugkerende ontstekingen en de vorming van anale abcessen of anale fistels. Zowel de anale fistel zelf als de behandeling in de vorm van een operatie kan ook leiden tot beschadiging van de rectale sluitspier, wat kan resulteren in fecale incontinentie. De anale fisteloperatie door doorsnijden of uitsnijden heeft de langste wondgenezingstijd (4-8 weken) en daarmee ook de langste duur van arbeidsongeschiktheid. Na een laseroperatie duurt de arbeidsongeschiktheid ongeveer 10 dagen, terwijl de wondgenezing ongeveer 3-6 weken duurt.
Kan ik de wondgenezing na de operatie van een anale fistel versnellen?
Na de operatieve behandeling van de anale fistel speelt een zorgvuldige wondverzorging een essentiële rol voor een succesvolle nazorg. Dit omvat bijvoorbeeld zitbaden met kalmerende toevoegingen (zoals kamille) en spoelingen met desinfecterende oplossingen. Ook een zo zacht mogelijke stoelgangconsistentie is belangrijk om pijn bij het ontlasten te voorkomen en het wondgebied te ontzien. Dit kan worden bereikt met diverse middelen om de ontlasting te versoepelen. Let daarnaast op een vezelrijke voeding en drink voldoende vocht – bij voorkeur mineraalwater of ongezoete kruidentheeën. Na de anale fisteloperatie moet de wond regelmatig gecontroleerd en gespoeld worden. Om de genezing te ondersteunen en de doorbloeding van het slijmvliesweefsel te behouden, is het raadzaam om het gebruik van alcohol en sigaretten te vermijden. Lees hier ook meer over het onderwerp Behandeling van anale fistel met zetpillen.
Hoe kan ik de genezing na een anale fisteloperatie ondersteunen?
Na de operatieve behandeling van de anale fistel is een zorgvuldige wondverzorging voor de nazorg erg belangrijk. Dit omvat bijvoorbeeld ook zitbaden en spoelingen met desinfecterende oplossingen zoals ethacridine. Na een chirurgische ingreep die gericht is op het verwijderen van het fistelkanaal en tegelijkertijd het behoud van de sluitspier, speelt de nazorg een essentiële rol. Hiervoor zijn er behandelingsopties zoals CANNEFF® SUP zetpillen, die kunnen bijdragen aan het verlichten van de symptomen van de anale fistel en ook het genezingsproces na een colorectale operatie kunnen bevorderen. Lees hier meer over dit onderwerp Behandeling van anale fistel met zetpillen. Informeer hier ook hoe u het risico op een terugkerende anale fistel kunt voorkomen.
Wat gebeurt er als een anale fistel niet wordt behandeld?
Als een anale fistel onbehandeld blijft, bestaat het risico dat deze groter wordt en verandert in een chronische anale fistel. In het ergste geval kan zelfs het verlies van de controle over de stoelgang dreigen. Hoe eerder een fistel wordt behandeld, hoe beter de genezingskansen. Onbehandeld kan een anale fistel zich verder uitbreiden, de sluitspier beschadigen en zo op lange termijn fecale incontinentie veroorzaken. Een ontsteking van de proctodeale klieren, die leidt tot de vorming van fistels, belast uw gezondheid en uw lichaam. Chronische anale fistels veroorzaken pijn en problemen bij de stoelgang. Maar ook aandoeningen zoals verstopping door het ophouden van de stoelgang bij pijn, de vorming van een anale abces, evenals een ontsteking van de anale fistel tot aan bloedvergiftiging kunnen het gevolg zijn. Lees hier meer over de oorzaken van anale fistels.
Vergoedt de zorgverzekering de kosten voor de behandeling van anale fistels?
In de regel vergoeden zorgverzekeraars de kosten voor de behandeling van anale fistels, inclusief de diagnostiek, de operatie en ook de nazorg. Het is echter belangrijk om te weten dat de exacte vergoedingen en voorwaarden kunnen verschillen per verzekeraar en uw land van verblijf.
