Anale abces

Wat is een anale abces?

Een anale abces is een pijnlijke ophoping van pus die zich vormt in de buurt van de anus of het rectum. Een anale abces ontstaat wanneer de klieren die zich bevinden op de grens tussen de huid en het anale slijmvlies ontstoken raken en geïnfecteerd raken. Deze infectie kan zich verspreiden in de omgeving, wat leidt tot een ophoping van pus. Een anorectale abces is dus een ingekapselde pusophoping als gevolg van een etterige ontsteking in het anale gebied. Een anale abces leidt meestal tot een acute pijnlijke zwelling bij de anus. De abces kan zowel oppervlakkig als dieper in de weefsellagen van de anale regio voorkomen. De abces kan zich vanuit de klieren ook uitbreiden naar de omliggende anale regio. Onbehandeld kan een anale abces leiden tot ernstige complicaties, zoals de ontwikkeling van een anale fistel, waarbij er een verbinding ontstaat, een zogenaamde fistelgang, tussen de ontsteking in het binnenste van het anale kanaal en het huidoppervlak. Anale abcessen komen over het algemeen vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en in bijna de helft van de gevallen ontstaat uit de anale abces een anale fistel. Om een anale fistel te voorkomen, is een tijdige diagnose en behandeling van anale abcessen essentieel.

Hoe herken je een anale abces?

De typische symptomen van een anale abces zijn zwelling, roodheid en drukpijn in het anale gebied. Ook brandend gevoel rond de anus kan optreden. Door de pijn bij de anus en de zwelling treden vaak ook problemen bij de stoelgang op, zoals verstopping. De diagnose van een anale abces is gebaseerd op een zorgvuldige beoordeling van de symptomen en een grondig lichamelijk onderzoek door medisch personeel. Bij het optreden van symptomen van een anale abces of de eerste tekenen, moet de huisarts of de proctoloog worden geraadpleegd, die eerst de klachten, voorgeschiedenis en een lichamelijk onderzoek van de patiënt uitvoert. Meestal worden anale abcessen operatief behandeld. Door de ontlasting en de daarmee gepaard gaande afvoer van pus verbeteren de symptomen van het abces meestal snel. Vaak wordt de anale abcesoperatie onder volledige of gedeeltelijke narcose en poliklinisch uitgevoerd. Lees hier meer over de symptomen van een anale abces of over de behandeling van anale abcessen.

Is een anale abces gevaarlijk?

Ja, een anale abces kan potentieel gevaarlijk zijn als er niet tijdig met de behandeling wordt begonnen. Hoewel een anale abces aanvankelijk een lokale infectie is, bestaat het risico dat de ontsteking verergert en ernstige complicaties veroorzaakt, zoals een anale fistel. Een anale abces moet daarom als een medisch noodgeval worden beschouwd. Vroege diagnose en daaropvolgende behandeling van anale abcessen, meestal door een anale abcesoperatie om het abces te legen en te verwijderen, is noodzakelijk om ernstige complicaties te voorkomen. Hier zijn enkele risico's en mogelijke gevaren als een anale abces onbehandeld blijft.

Verspreiding van de infectie

Als een anaal abces niet wordt behandeld, kan de infectie zich uitbreiden naar het omliggende anale weefsel. In ernstige gevallen bestaat het risico dat de infectie in de bloedbaan terechtkomt en een systemische infectie (sepsis) veroorzaakt, die levensbedreigend kan zijn.

Toename van pijn en klachten

Anale abcessen zijn meestal extreem pijnlijk, vooral bij zitten of tijdens de stoelgang. Zonder behandeling kan het anale abces groter worden of zich verder uitbreiden, waardoor de pijn na verloop van tijd steeds intenser kan worden.

Vorming van een anale fistel

Een veelvoorkomende complicatie van een onbehandeld anaal abces is de ontwikkeling van een anale fistel. Deze ontstaat wanneer het abces niet volledig geneest en er een onnatuurlijke fistelgang ontstaat tussen het anale kanaal en de huid. Anale fistels vereisen meestal een chirurgische ingreep, de anale fistel-operatie. Lees hier meer over de behandeling van anale fistels.

Chronische infectie en terugkerend abces

Zonder behandeling kan het abces chronisch worden, wat betekent dat het terugkerend optreedt. Dit leidt tot een blijvende ontsteking en mogelijke schade en verdere aandoeningen van het omliggende weefsel in het anale kanaal.

Koorts en algemeen ziek gevoel

Naast de lokale symptomen van anale abcessen in het anale gebied kunnen algemene systemische symptomen zoals koorts, rillingen en een algemeen ziek gevoel optreden wanneer de infectie zich verder verspreidt. Bezoek in dergelijke gevallen onmiddellijk een arts, zodat de diagnose kan worden gesteld en de behandeling kan worden gestart.

Hoe worden anale abcessen medisch nauwkeuriger onderscheiden?

In de geneeskunde worden anale abcessen op basis van hun locatie in het anale gebied in vier verschillende typen ingedeeld. Deze indeling van de locatie van het abces is belangrijk, omdat de behandeling en het risico op complicaties afhangen van de exacte locatie van het anale abces.

Subanodermaal anale abces

Een subanodermaal abces bevindt zich direct onder het slijmvlies van het anale kanaal. Het is de meest oppervlakkige vorm van een anaal abces en komt direct voor in het gebied van de buitenste anus. Omdat het dicht bij het huidoppervlak ligt, is er vaak een zichtbare zwelling of roodheid rond de anus. De diagnose is meestal eenvoudig, en het abces kan vaak via een kleine, meestal poliklinische incisie worden geopereerd. Een subanodermaal abces veroorzaakt doorgaans hevige pijn, vooral bij de stoelgang.

Intersfincterisch anaal abces

Het intersfincterisch abces ligt tussen de binnenste en buitenste sluitspier (sfincter). De sluitspieren zijn belangrijk voor de controle van de stoelgang, en een abces in dit gebied kan bijzonder pijnlijk zijn en leiden tot een vermindering van de stoelgangcontrole. Dit abces ligt dieper dan het subanodermale abces en kan door druk en wrijving van de sluitspier bij het ontlasten of zitten extra geïrriteerd worden. De behandeling vereist vaak een zorgvuldige chirurgische ingreep en drainage om de sluitspier zo veel mogelijk te sparen.

Ischioanaal abces

Dit abces ligt in het vetweefsel dat het anale kanaal omringt, buiten de sluitspieren. Het ischioanale vetweefsel is relatief los en biedt ruimte voor een grotere verspreiding van de infectie, waardoor het abces vaak groter en dieper is. Ischioanale abcessen kunnen leiden tot enorme zwellingen en hevige pijn rond de anus, vooral bij zitten of bij het legen van de darmen. Door de diepere ligging is dit abces ook moeilijker te diagnosticeren en vereist het vaak een grondig onderzoek, soms zelfs beeldvormende technieken zoals echografie of MRI. De drainage van het abces gebeurt via een diepe chirurgische ingreep, een operatie voor anaal abces. 

Supralevatorisch abces

Het supralevatorische abces bevindt zich boven de bekkenbodemspieren (Levator ani), wat het de diepste en potentieel gevaarlijkste vorm van een anaal abces maakt. Deze abcessen kunnen ontstaan door infecties in de buikholte of het bekken en zich uitbreiden voorbij het anale kanaal. Door de ligging kunnen de symptomen van een supralevatorisch anaal abces minder specifiek zijn, en kunnen er meer algemene, systemische tekenen van een ernstige infectie optreden, zoals koorts of zelfs rillingen. De behandeling van een supralevatorisch abces is complexer en vereist een diepere chirurgische ingreep, vaak in combinatie met antibiotica. Supralevatorische abcessen hebben een hoger risico op ernstige complicaties, zoals de verspreiding van de infectie in de buikholte.

Wat onderscheidt een perianaal abces van een anaal abces?

Het belangrijkste verschil tussen een perianaal abces en een anaal abces ligt in de locatie en diepte van de onderliggende ontsteking. Een perianaal abces is oppervlakkiger en bevindt zich direct in het zachte weefsel rond de anus, terwijl een anaal abces vaak dieper in het anale kanaalsysteem of rectum kan liggen. Anale abces is dus een algemene term in tegenstelling tot perianaal abces. Een anaal abces beschrijft het gehele ziektebeeld, ongeacht de locatie van het abces. Dieper gelegen anale abcessen vereisen vaak ook een complexere behandeling. Beide soorten abcessen veroorzaken hevige pijn rond de anus en moeten vroegtijdig medisch onderzocht en behandeld worden om ernstige complicaties zoals het openscheuren van de fistel en daarmee een chronische abcesvorming tot anale fistels te voorkomen. Lees hier meer over de behandeling van anale abcessen.

Wat is de oorzaak van een anaal abces?

Bij volwassenen ontstaan abcessen in het anale gebied door een bacteriële infectie van de anale klieren. Anale abcessen komen ook vaak voor bij patiënten met inflammatoire darmziekten zoals de ziekte van Crohn. De vorming van anale abcessen of een ontsteking van de anus kan vele verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende reden voor anale en perianale abcessen is echter een ontsteking van de proktodeale klieren, ook wel geurklieren genoemd, in het anale kanaal. Deze klieren bevinden zich op de overgang tussen de interne en externe sluitspier. De afvoergangen van de klieren lopen door de interne sluitspier en monden uit aan de basis van zakvormige inkepingen, de zogenaamde anale crypten, in het anale kanaal. Een anaal abces ontstaat wanneer de afvoergangen van de proktodeale klieren verstopt raken en zich daar vervolgens bacteriën vermenigvuldigen. Dit wordt een acute infectie van deze klieren genoemd, terwijl een reeds chronische infectie in het anale gebied, de anale fistel is, die zich qua symptomen en verschijningsvorm meestal duidelijk onderscheidt van het anale abces.

Wat is het verschil tussen een anale abces en een anale fistel?

Een anaal abces of perianaal abces is een etterige ontsteking in het weefsel rond de anus. Anale abcessen en anale fistels zijn een ziekte-entiteit, waarbij het anale abces de acute fase van de aandoening vertegenwoordigt, terwijl de anale fistel de chronische vorm van de aandoening omvat. Een anale fistel, als de chronische fase van de aandoening, ontstaat vaak als complicatie van een niet of onvolledig behandeld anaal abces. Bij een anale fistel vormt zich een kleine, onnatuurlijke tunnelachtige gang (fistelgang) tussen het anale kanaal en de huid rond de anus. Deze fistelgang kan herhaaldelijk pus en afscheiding afgeven en leiden tot pijn en irritaties in het anale gebied. Anale fistels genezen meestal niet vanzelf en vereisen in de meeste gevallen ook een chirurgische ingreep, de anale fisteloperatie, om de fistelgang te verwijderen of te sluiten. Lees hier meer over de behandeling van anale fistels.

Welke factoren bevorderen de ontwikkeling van anale abcessen?

De ontwikkeling van anale abcessen wordt door verschillende factoren bevorderd, die zowel met gezondheidsproblemen als met leefgewoonten in het dagelijks leven te maken hebben. Een duidelijk begrip van de oorzaken van anale abcessen kan u helpen een beter inzicht te krijgen in de behandeling maar ook in de preventie van abcessen. Hier gaan we dieper in op de oorzaken en risicofactoren van anale abcessen.

Infecties van de proctodeale klieren of anale fissuren

Een van de meest voorkomende oorzaken van anale abcessen is de infectie van de anale klieren. Deze klieren, die zich in het anale kanaal bevinden, kunnen ontstoken raken door binnendringende bacteriën. Als de proctodeale klieren verstopt raken of als er kiemen in kleine huidscheurtjes komen, zogenaamde microscheurtjes van het slijmvlies of ook diepere anale fissuren, en er niet tijdig een passende behandeling wordt gestart, kan er als gevolg een anaal abces ontstaan.

Chronisch inflammatoire darmziekten (CID) zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Mensen met ziekten zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa zijn bijzonder vatbaar voor anale abcessen. Deze aandoeningen leiden tot aanhoudende ontstekingen in de darm en kunnen zweren veroorzaken die zich uitbreiden naar het omliggende weefsel en abcessen kunnen veroorzaken.

Verzwakt immuunsysteem

Een verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld door diabetes, hiv, kanker of het gebruik van immuunsuppressieve medicijnen, vermindert het vermogen van het lichaam om infecties effectief te bestrijden. Dit verhoogt het risico dat bacteriën een infectie in het anale gebied veroorzaken en tot een abces leiden.

Obstipatie of aanhoudende diarree

Obstipatie of aanhoudende diarree kunnen leiden tot mechanische irritaties en microscheurtjes in het anale gebied. Deze kleine verwondingen maken het binnendringen van bacteriën gemakkelijker en verhogen het risico op infectie en abcesvorming.

Onvoldoende anale hygiëne

Onvoldoende anale hygiëne kan de ophoping van bacteriën in het anale gebied bevorderen en daarmee de kans op een infectie vergroten. Aan de andere kant kan overmatige of agressieve reiniging van het anale gebied de huid ook irriteren en het anale gebied vatbaarder maken voor infecties.

Overgewicht en gebrek aan beweging

Overgewicht en langdurig zitten kunnen de doorbloeding in het bekkengebied beïnvloeden. Slechte doorbloeding zorgt ervoor dat het weefsel minder goed van zuurstof en voedingsstoffen wordt voorzien, wat de afweer tegen infecties verzwakt. Mensen met een zittend beroep of lange zitperiodes zonder beweging lopen ook een hoger risico, omdat de druk op het weefsel in het anale gebied een ontsteking kan bevorderen.

Hoe wordt een anaal abces behandeld?

Om de ontwikkeling van een anale fistel te voorkomen en de functionaliteit van de sluitspier op lange termijn te behouden, moet een acuut anaal abces behandeld worden. Bij kleinere ontstekingen wordt een antibioticahoudende zalf gebruikt. Bij grotere anale abcessen wordt een anale abcesoperatie uitgevoerd. Met behulp van steriele naalden wordt de etterige inhoud van het anale abces geleegd. Het doel van de behandeling van een anaal abces is zo snel mogelijk verlichting met een bijbehorende afvoer van etter, waardoor de symptomen van het anale abces meestal zeer snel kunnen worden verminderd. Lees hier meer over de behandeling van anale abcessen.

Wanneer is een operatie bij een anale abces nodig? 

Een operatieve ingreep is meestal alleen nodig bij grotere anale abcessen of bij reeds opgetreden chronische vorming tot een anale fistel. Dit gebeurt doorgaans via een operatie onder algehele of plaatselijke verdoving, waarbij het abces wordt geopend en gereinigd, waardoor herhaling van het abces wordt voorkomen. Bij de operatieve ingreep om het abces te verwijderen is een zorgvuldige aanpak van de sluitspier cruciaal, zodat er geen ontlastingsincontinentie ontstaat door de operatie. De ernst en duur van de operatie hangen vooral af van de locatie, maar ook van de grootte van het abces. Ook de wondgenezing en de juiste nazorg na de operatie zijn van groot belang om terugkerende abcessen en daarmee samenhangende complicaties te voorkomen. Lees hier meer over de operatie van een anaal abces.

Wat gebeurt er als een anaal abces onbehandeld blijft?

Als een anale abces niet wordt behandeld, blijft de ophoping van pus groeien. Uiteindelijk kan de druk zo groot worden dat de puszak van het anale abces barst. Als dat gebeurt, ontstaat er als complicatie een anale fistel. Een anale fistel is een buisvormige, smalle gang tussen het abces, dus de ontstekingshaard, en het anale kanaal of de buitenhuid van de anus. Pus, afscheiding en bloed komen nu direct via deze fistelgang naar buiten en veroorzaken vervuiling in het ondergoed van de betrokkene. Om het ontstaan van een anale fistel en de chronische vorming van een anaal abces te voorkomen, is het belangrijk dat u bij tekenen van de symptomen van een anaal abces vroegtijdig een arts bezoekt, zodat de behandeling van anale abcessen tijdig kan worden gestart. Lees hier ook meer over de plantaardige behandeling van abcessen of over alternatieve therapieopties bij anale abcessen.

Wat kun je doen om te voorkomen dat er opnieuw een abces ontstaat?

De patiënt moet de buitenste wond regelmatig uitspoelen zolang deze open is. Daarnaast wordt de wond bij de nacontroles betast om te voorkomen dat deze te vroeg dichtgroeit. De wond wordt afgedekt met verband of kompressen. Over het algemeen zijn de postoperatieve pijnklachten na de operatie van een anale abces slechts gering. Afhankelijk van de individuele gevoeligheid kunnen lichte pijnstillers de klachten na de operatie van een anale abces verlichten. Bij een vaste stoelgang kunnen patiënten een mild laxeermiddel gebruiken om de wondgenezing na de operatie niet in gevaar te brengen door harde ontlasting (verstopping). Ook zetpillen met ontstekingsremmende stoffen kunnen de genezing van het weefsel in het anale kanaal na een colorectale operatie, zoals die bij anale abcessen wordt uitgevoerd, ondersteunen en de symptomen van een anale abces, maar ook de klachten na de operatie van een anale abces, overeenkomstig verlichten. Lees hier meer over de behandeling van anale abcessen met zetpillen.

Hoe kan men de wondgenezing bij anale abcessen versnellen?

De postoperatieve verzorging na een operatie van een anale abces is cruciaal voor een succesvolle genezing van de ontsteking rond de anus en het voorkomen van complicaties. In de eerste dagen na de operatieve behandeling van de anale abces moet de wond rond de anus regelmatig worden gereinigd en met een steriele bedekking worden beschermd. Zitbaden met antiseptische toevoegingen of ook zetpillen met bepaalde werkzame stoffen kunnen helpen ontstekingen te voorkomen en de genezing van het anale weefsel te ondersteunen. Lees hier meer over de behandeling van anale abcessen met zetpillen. Pijnstillers of ook antibiotica die door de arts zijn voorgeschreven, moeten volgens de instructies van de arts worden ingenomen. Om het genezingsproces na een operatie van een anale abces te bevorderen, is het belangrijk om te letten op een vezelrijke voeding gecombineerd met voldoende vochtinname, om de ontlasting zacht te houden en zo de druk op de wond in het anale kanaal zo veel mogelijk te verminderen. Regelmatige controleafspraken bij de arts zorgen ervoor dat de wond goed geneest en dat er geen anale fistel of een terugkerende abces ontstaat.

Verschillende maatregelen kunnen helpen het genezingsproces te versnellen. Een gezonde en volwaardige voeding, rijk aan vitamines en voldoende zink, kan het immuunsysteem en de wondgenezing in het anale gebied ondersteunen. Na de operatie van een anaal abces om het abces te openen en te legen, is regelmatige reiniging en verzorging van de wond essentieel om complicaties te voorkomen. Ook CANNEFF® SUP zetpillen kunnen helpen de klachten, veroorzaakt door niet-specifieke darmontstekingen, te verlichten en het welzijn te verbeteren. Vooral patiënten na colorectale operaties, zoals een anaal abces-operatie, kan CANNEFF® SUP ondersteunen om het herstelproces te bevorderen en de symptomen te verminderen. Lees hier meer over de behandeling van anale abcessen of over de behandeling van anale abcessen met zetpillen.

Hoe kunt u anale abcessen voorkomen? 

Voor de preventie van anale abcessen spelen meerdere factoren in het dagelijks leven en verschillende preventieve maatregelen een cruciale rol. Hier geven we een gedetailleerd overzicht van wat u in acht moet nemen om anale abcessen en ontstekingen in het anale gebied te voorkomen.  

Zorgvuldige anale hygiëne

Een zorgvuldige anale hygiëne is hierbij fundamenteel om het binnendringen van bacteriën in kleine huidscheurtjes of beschadigde slijmvliezen in het anale kanaal te voorkomen. Hierbij moeten agressieve of overmatige reinigingsmethoden worden vermeden, omdat deze de gevoelige huid in het anale gebied irriteren en vatbaarder maken voor infecties. In plaats daarvan wordt aanbevolen het gebied voorzichtig te reinigen en na de stoelgang lauw water te gebruiken voor de reiniging.

Regelmatige stoelgang

Daarnaast is een vezelrijke voeding in combinatie met voldoende vochtinname essentieel. Genoeg vocht samen met vezels (volkorenproducten, fruit en groenten) zorgt voor een zachte en regelmatige stoelgang. Hiermee kunt u de druk op het anale gebied minimaliseren en irritaties, kleine scheurtjes en verstoppingen voorkomen, die het risico op abcesvorming verhogen. Ook laxeermiddelen kunnen in overleg met een arts tijdelijk nuttig zijn om harde ontlasting te voorkomen, die het weefsel in het anale kanaal extra belast.

Beweging ter ondersteuning van de darmfunctie en doorbloeding

Regelmatige beweging is ook van groot belang, omdat het de darmfunctie ondersteunt en de doorbloeding in het bekkengebied bevordert. Dit verbetert de zuurstof- en voedingsstoffenvoorziening van het weefsel in het anale gebied en versterkt de natuurlijke afweer van het lichaam tegen infecties. Vooral mensen met een overwegend zittend beroep moeten erop letten om regelmatig pauzes met beweging in te lassen om de druk op het anale gebied te verlichten.

Overgewicht en lang zitten vermijden 

Daarnaast is het raadzaam om op een gezond lichaamsgewicht te letten. Overgewicht en lang zitten verhogen de druk op het anale weefsel en kunnen de vorming van abcessen bevorderen. Ook bij bestaande aandoeningen zoals ontstekingsdarmziekten (bijv. de ziekte van Crohn) of een verzwakt immuunsysteem moet men extra voorzichtig zijn, omdat deze het risico op anale abcessen aanzienlijk verhogen. Betroffenen zouden regelmatige controles bij de huisarts of proctoloog moeten overwegen om mogelijke problemen vroegtijdig te herkennen en te behandelen.

Naar welke arts ga ik met een anaal abces?

Voor anale abcessen is de juiste medische contactpersoon de huisarts of een specialist in proctologie, als medisch expert voor aandoeningen van het endeldarm. Bij klachten in het anale gebied is het raadzaam om tijdig contact op te nemen met een gekwalificeerde medische professional om een chronisch anaal abces en daarmee de vorming van een anale fistel te voorkomen. De medische aanspreekpunt kan ook uw huisarts zijn, vooral als u al onder medische zorg staat. Als u symptomen van een anaal abces ervaart, raadpleeg dan onmiddellijk een arts.

Hoe wordt de diagnose van een anaal abces bij de arts gesteld?

Vaak is voor het stellen van de diagnose van een anaal abces de anamnese en inspectie van de aangedane plek, evenals een palpatieonderzoek, voldoende. Als aanvulling op andere beeldvormende onderzoeken kan ook laboratoriumdiagnostiek worden uitgevoerd.

Endosonografie

Bij onzekerheden over de diagnose van het anale abces kan een endosonografie worden uitgevoerd. Dit is een onderzoek met echografie waarbij een kleine sonde voorzichtig in de anus wordt ingebracht. 

Computertomografie of magnetische resonantiebeeldvorming

Alleen in bepaalde gevallen is een computertomografie of magnetische resonantiebeeldvorming (MRI-onderzoek) zinvol voor een nauwkeurigere diagnose. Een endoscopisch onderzoek (kijkonderzoek) met behulp van een proctoscopie (kijkonderzoek van het anale kanaal) of een rectoscopie (kijkonderzoek van de endeldarm) kan aanvullende inzichten geven, maar is vanwege de lichamelijke symptomen niet altijd mogelijk. 

Hoe is de kostenvergoeding voor de behandeling van anale abcessen geregeld?

De kostenvergoeding voor de behandeling van anale abcessen hangt af van het type ziektekostenverzekering. De behandeling van anale abcessen, vooral wanneer het een medisch noodgeval betreft, wordt meestal vergoed door de wettelijke ziektekostenverzekering. Dit omvat zowel de diagnose als de chirurgische behandeling, indien een drainage of operatie nodig is. Het is aan te raden om vóór de start van de behandeling van het anale abces met uw ziektekostenverzekering te overleggen welke kosten worden vergoed en welke eigen bijdragen eventueel van toepassing zijn bij een ziekenhuisopname en medicatie. Lees hier meer over de operatie van een anaal abces.