Wat is pijn tijdens de geslachtsgemeenschap?
Pijn tijdens de geslachtsgemeenschap is na orgasmeproblemen het op één na meest voorkomende seksuele probleem bij vrouwen en staat hier vaak mee in verband. Minder bekend is dat ook mannen soms pijn tijdens de seks ervaren. In dit artikel ligt de focus echter op seksuele pijnstoornissen bij vrouwen, met name op de medische term dyspareunie.
Wat is dyspareunie?
Dyspareunie, ook bekend als algopareunie of coïtuspijn, beschrijft algemeen pijn die tijdens de geslachtsgemeenschap optreedt. De oorzaken zijn divers en variëren van organische tot psychische factoren. Vaak spelen ook relatieconflicten een centrale rol, wat een psychologische therapie zinvol kan maken.
Lichamelijke oorzaken vaak op de voorgrond
Pijn tijdens de geslachtsgemeenschap kan door tal van lichamelijke oorzaken worden veroorzaakt, vooral hormonale veranderingen. Dit is vaak het geval bij vrouwen in de overgang, waar dyspareunie een veelvoorkomend probleem is. Het is daarom raadzaam om vroegtijdig advies in te winnen bij een gynaecoloog om lichamelijke oorzaken uit te sluiten en geschikte behandelingsmaatregelen te nemen.
Prevalentie en gevolgen
Vooral voor vrouwen is pijn tijdens de seks geen zeldzaamheid. Ongeveer tien procent van de vrouwen ervaart pijn bij het binnendringen van de penis en/of tijdens het verdere verloop van de geslachtsgemeenschap. Nog meer vrouwen vinden seks onaangenaam. Bij mannen komt pijn tijdens de geslachtsgemeenschap aanzienlijk minder vaak voor, maar kan ook belastend zijn.
Pijn tijdens de seks, of het nu dyspareunie, algopareunie of coïtus pijn wordt genoemd, kan de geslachtsgemeenschap tot een kwelling maken en een relatie zwaar belasten. In dit artikel leest u welke oorzaken mogelijk zijn, welke onderzoeken nodig zijn en welke behandelingsmogelijkheden er zijn om dit probleem aan te pakken.
Wie wordt getroffen door pijn tijdens de geslachtsgemeenschap?
Seks zou vreugde en vervulling moeten brengen, maar voor veel vrouwen kan het ook pijnlijk zijn, waardoor wat eigenlijk het mooiste bijzaakje ter wereld is, een belastende ervaring wordt. Wanneer geslachtsgemeenschap pijn veroorzaakt, spreken experts van dyspareunie. Deze pijn kan in de vagina, bij de vaginale ingang of diep in de buik optreden. De gevolgen zijn vaak ernstig: veel vrouwen trekken zich terug, hebben steeds minder of geen seks meer, wat niet alleen henzelf, maar ook de relatie belast en op de lange termijn kan schaden. Natuurlijk kunnen ook mannen pijn ervaren tijdens de geslachtsgemeenschap, maar in deze blogpost richten we ons expliciet op pijn bij vrouwen tijdens de geslachtsgemeenschap.
De oorzaken van pijn tijdens seks bij vrouwen zijn divers en complex. Een succesvolle behandeling vereist eerst een nauwkeurige identificatie van de oorzaken. Medici onderscheiden daarbij tussen organische en psychische triggers. Vaak is er echter niet één enkele oorzaak, maar zijn de pijnklachten het resultaat van een samenspel van verschillende factoren. Dit samenspel maakt het vooral belangrijk dat vrouwen die aan dyspareunie lijden, uitgebreid en empathisch worden behandeld om zowel lichamelijk als geestelijk herstel mogelijk te maken.
Waar kan pijn tijdens de geslachtsgemeenschap optreden?
Vulva
Pijn aan de vulva (de uitwendige vrouwelijke geslachtsorganen, inclusief de schaamlippen, clitoris en vaginale opening) wordt provocerende vestibulodynie genoemd: deze treedt op wanneer de vulva wordt aangeraakt, zelfs bij lichte druk.
Vagina
Pijn in de vagina wordt dyspareunie genoemd: deze treedt op wanneer iets in de vagina wordt ingebracht.
Buik
Pijn in de buik (abdomen) wordt diepe dyspareunie genoemd: deze treedt op in de buik wanneer iets in de vagina wordt ingebracht.
Hoe kan pijn tijdens de geslachtsgemeenschap aanvoelen?
De pijn tijdens de geslachtsgemeenschap kan brandend, stekend of krampachtig zijn. De bekkenbodemspieren zijn gespannen, waardoor de pijn verergert, ongeacht of deze oppervlakkig of dieper gelegen is. Ook na de geslachtsgemeenschap kan pijn optreden en langer aanhouden.
Wat te doen tegen pijn tijdens de geslachtsgemeenschap?
De behandelmethoden zijn net zo divers als de oorzaken zelf, daarom is een nauwkeurige diagnose onmisbaar. De therapieën omvatten eenvoudige maatregelen zoals het aanpassen van de intieme verzorging, het vermijden van chemicaliën, het gebruik van vochtinbrengende middelen en hulpmiddelen zoals vaginale kegels voor bekkenbodemtraining. Daarnaast kunnen medicamenteuze behandelingen, bijvoorbeeld hormonaal, of in sommige gevallen ook operaties nodig zijn.
Pijn tijdens geslachtsgemeenschap: wanneer naar de arts?
Pijn tijdens geslachtsgemeenschap is niet "normaal" en moet altijd worden onderzocht. Het probleem moet in ieder geval openlijk met de seksuele partner worden besproken. Het is in principe essentieel om pijn tijdens seks, ongeacht de duur of intensiteit, ook met een arts te bespreken om ernstige aandoeningen of infecties te diagnosticeren.
Waar kan ik terecht bij pijn tijdens geslachtsgemeenschap?
De eerste aanspreekpunten zijn vaak de huisarts en de gynaecoloog. In het diagnose- en behandelproces kunnen ook andere specialisten worden betrokken.
Pijn tijdens geslachtsgemeenschap: onderzoeken en diagnose
De arts zal eerst een uitgebreid gesprek met u voeren om uw medische geschiedenis te achterhalen (anamnese). Daarbij zijn voor hem vooral de volgende informatie relevant:
Moment van de pijn tijdens geslachtsgemeenschap:
Treedt de pijn direct op tijdens geslachtsgemeenschap, bij aanraking van de schaamlippen, bij het inbrengen van de penis, tijdens de algemene coïtusbewegingen (coïtus = geslachtsgemeenschap) of alleen bij bijzonder diepe bewegingen?
Locatie van de pijn tijdens geslachtsgemeenschap:
Waar precies voelt u de pijn tijdens geslachtsgemeenschap? Bevindt het zich bij de schaamlippen, in de vagina of in de onderbuik?
Soort pijn tijdens geslachtsgemeenschap:
Hoe zou u de pijn omschrijven? Voelt het brandend, stekend, trekkend of anders aan?
Verloop van de pijn tijdens geslachtsgemeenschap:
Bestaan de pijnklachten al sinds uw eerste geslachtsgemeenschap? Treden ze bij elke keer op of alleen in bepaalde situaties?
Daarna volgt bij vrouwen een gynaecologisch onderzoek door de gynaecoloog en bij mannen een urologisch onderzoek door de uroloog om mogelijke organische oorzaken van de pijn te achterhalen. Afhankelijk van de bevindingen kunnen aanvullende onderzoeken nodig zijn:
Urineonderzoek:
Als er infecties of ontstekingen in de geslachtsorganen worden vermoed, zoals ontstekingen van de prostaat, urinebuis of blaas, worden urineproeven geanalyseerd.
Uitstrijkjes bij vaginale infecties:
De arts neemt een uitstrijkje uit de vagina en laat dit in het laboratorium op infecties onderzoeken.
Beeldvormende technieken:
Myomen en cysten die als oorzaak van de pijn in aanmerking komen, kunnen vaak met echografie worden vastgesteld. Bij verdenking op endometriose zal de arts ook een echografie uitvoeren en indien nodig een kijkoperatie (laparoscopie).
Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van pijn bij geslachtsgemeenschap bij vrouwen?
Urineweginfecties
Acute en chronische urineweginfecties:
Ontsteking en pijn in de urinewegen, vaak met pijn bij het plassen en tijdens geslachtsgemeenschap.
Prikkelbare blaas:
Vaak frequent en pijnlijk urineren, vaak gepaard gaand met pijn in het genitale gebied.
Gevoelige urinebuis en interstitiële cystitis:
Chronische pijn en drukgevoel in de blaas en het bekkengebied.
Vaginale droogheid
Hormonale veranderingen:
Droge vagina, vooral tijdens de overgang.
Borstvoeding:
Verminderde vochtigheid door een laag oestrogeengehalte.
Gebruik van antihistaminica:
Tijdelijke droogheid van de vagina.
Vulvodynie en aanverwante aandoeningen
Vulvodynie:
Vreemde gewaarwordingen en pijn zonder herkenbare oorzaak.
Verhoogde pijngevoeligheid in het genitale gebied:
Vulvaire vestibulitis of geprovoceerde vestibulodynie.
Bartholinitis:
Ontsteking van de Bartholin-klier, wat leidt tot pijn en zwelling.
Ontstekingen en infecties
Vaginitis:
Bacteriële vaginose, gistinfecties of trichomonasvaginitis. Lees er meer over in de blogpost over vaginale ontstekingen.
Seksueel overdraagbare aandoeningen:
Genitale herpes, chlamydia, syfilis, gonorroe, HPV & wratten
Endometriose
Endometriose:
Pijnlijk weefsel buiten de baarmoeder dat pijn bij geslachtsgemeenschap kan veroorzaken.
Anatomische omstandigheden
Aangeboren afwijkingen van de geslachtsorganen:
Bijvoorbeeld een zeer nauwe vagina.
Baarmoederknik en retroversie van de baarmoeder:
Veranderingen in de positie van de baarmoeder die pijn kunnen veroorzaken.
Baarmoedersenkingen of baarmoederverzakking:
Verplaatsing van de baarmoeder die pijn veroorzaakt.
Littekens en postoperatieve veranderingen
Littekens na operaties:
Met name in het gebied van de bekkenbodem of vagina.
Operaties voor vernauwing van de vagina:
Littekens en pijn na bekkenbodemoperaties. Voor een snelle genezing van wonden en verwondingen na operaties kunnen ook CANNEFF Vaginale zetpillen met CBD en hyaluronzuur ondersteunend ingezet worden.
Allergische reacties
Allergieën voor anticonceptiemiddelen:
Reacties op anticonceptieschuimen, -gels of latexcondooms.
Huidreacties:
Door ongeschikte zepen of overdreven intieme hygiëne.
Psychische en psychosomatische oorzaken
Psychische problemen:
Angst, stress of een eerder trauma.
Contact- of bindingsangst:
Angst voor intimiteit of voor een ongewenste zwangerschap.
Onbewuste angsten:
Na onaangename ervaringen.
Hoge prestatiedruk:
Vooral bij onervaren seksuele partners.
Hormonale veranderingen en menopauzesyndromen
Urogenitaal menopauzesyndroom:
Veranderingen van de vagina en urinewegen tijdens de overgang.
Premenstrueel syndroom:
Maandelijkse hormoonschommelingen door PMS, die met verschillende symptomen gepaard kunnen gaan.
Fysieke verwondingen en complicaties
Letsels in het genitale gebied:
Trauma of chirurgische ingrepen.
Furunkel of haarfollikelontsteking:
Pijnlijk ontstoken haarzakjes in het genitale gebied.
Overige aandoeningen
Gebrek aan seksuele opwinding:
Leidt tot onvoldoende vochtigheid (lubricatiestoornissen) en pijn.
Myofasciale pijn:
Spier- en fasciepijn in het bekkengebied.
Zwellingen in het bekken:
Myomen, tumoren en ovariumcysten.
Chronische adnexitis:
Ontstekingen van de baarmoederaanhangsels.
Levator-ani-syndroom:
Eerdere benaming: Vaginisme, pijn door spierspanning.
Zo behandelt de arts pijn tijdens de geslachtsgemeenschap
Als de pijn tijdens de geslachtsgemeenschap een organische oorzaak heeft, zal de arts gericht een passende behandeling starten. Bij verminderde vaginale vochtigheid door een tekort aan vrouwelijke geslachtshormonen, bijvoorbeeld na de overgang of een eierstokverwijdering, kan de arts een oestrogeenhoudende crème voorschrijven om de klachten te verlichten.
Voor vrouwen die om medische redenen geen hormoonhoudende middelen kunnen gebruiken of dit willen vermijden, zijn er hormoonvrije alternatieven beschikbaar. Deze omvatten gels, crèmes of zetpillen zoals bijvoorbeeld CANNEFF Vaginale zetpillen met CBD en hyaluronzuur, die speciaal zijn ontwikkeld voor de behandeling van vaginale droogheid.
Bij pijn door ontstekingen of infecties in het genitale gebied schrijft de arts de juiste medicatie voor. Myomen en cysten kunnen soms medicamenteus behandeld worden; als dit niet voldoende is, kan een operatieve verwijdering noodzakelijk zijn.
Chirurgische ingrepen zijn bijvoorbeeld nodig bij ernstige gevallen van baarmoederverzakking, terwijl bij mildere gevallen vaak bekkenbodemgymnastiek of het plaatsen van een pessarium voldoende kan zijn.
Bij vaginisme kunnen gesprekken met de partner, gedragstherapeutische maatregelen en oefenprogramma's, zoals het stapsgewijs inbrengen van dilatatoren in combinatie met glijmiddel, nuttig zijn.
Als de pijn tijdens de geslachtsgemeenschap psychische oorzaken heeft, is een psychotherapeutische behandeling aan te raden om ook het onderliggende trauma te behandelen.
Zelfhulp bij pijn tijdens de geslachtsgemeenschap
De volgende tips bieden u eerste suggesties voor mogelijke oplossingen, maar vervangen geenszins het advies van een therapeut of therapeute.
Intieme verzorging en textiel
Reiniging:
Voor het intieme gebied is meestal reinigen met schoon water voldoende. Vermijd het directe gebruik van zeep, schuim- en douchelotions, intimesprays en shampoos. Let er ook op dat er bij het baden of douchen geen verzorgingsproducten per ongeluk in het intieme gebied terechtkomen.
Hygiëne:
Was het intieme gebied altijd van voren naar achteren om infecties te voorkomen.
Vermijden van ongeschikte producten:
Gebruik geen crèmes, gels of zalven in het intieme gebied, tenzij ze uitdrukkelijk voor dit doel bedoeld zijn. Wij raden hiervoor het speciaal daarvoor ontwikkelde product aan CANNEFF Intieme verzorgingsschuim.
Kleding:
Draag losse kleding die het kruisgebied niet afknelt, vooral bij warmte of als er klachten zijn. Lichte katoenen stoffen zijn hiervoor bijzonder geschikt.
Wasverzorging:
Was ondergoed met wasmiddelen zonder bleekmiddelen, parfumtoevoegingen of hygiënespoelingen en spoel het daarna grondig uit met schoon water.
Anticonceptie
Anticonceptiemiddelen:
Vrouwen die gevoelig zijn voor pijn tijdens de geslachtsgemeenschap, moeten chemische anticonceptiemiddelen en condooms met spermiciden vermijden. Laat u door uw gynaecoloog of gynaecologe adviseren over de anticonceptiemethoden die het beste bij u passen.
Omgaan met drukte en stress
Tijd en tederheid:
Om seks positief te ervaren, zijn voldoende tijd en tederheid essentieel. Neem de tijd die u nodig heeft om in de stemming te komen. Een begripvolle partner zal het accepteren als u bij veel stress eerst een pauze wilt nemen. Langdurige stress heeft een negatieve invloed op lichaam en geest, daarom zijn regelmatige rustmomenten onmisbaar.
Beweging:
Lichamelijke activiteiten zoals hardlopen of fietsen kunnen helpen stress te verminderen en nieuwe energie te geven. Sommige mensen vinden het fijn om deze activiteiten met hun partner te delen, terwijl anderen liever alleen ontspannen, lezen, naar muziek luisteren, mediteren of hun gedachten de vrije loop laten.
Zelfbeschikking en aandachtigheid
Focus op de clitoris:
De clitoris is een centrale, erogene zone bij vrouwen. Als de partner hier voldoende aandacht aan besteedt, kan dit het genot aanzienlijk vergroten. Ook vrijen zonder geslachtsgemeenschap, oftewel petting, kan voor veel vrouwen aangenaam en bevredigend zijn.
Communicatie:
Het is belangrijk om te doen wat u en uw partner prettig vinden. Open communicatie over wensen en behoeften kan de gezamenlijke seksuele beleving verrijken.
