Wat zijn de oorzaken van een anale trombose?
Er zijn veel mogelijke oorzaken die kunnen leiden tot een pijnlijke bloedstolsel bij de anus. In de huid rond het anale gebied bevinden zich zeer fijne aderen; wanneer de natuurlijke bloedstroom in een van deze vaten stagneert, zwelt het vat op en ontstaat er een zogenaamd veneus bloedstolsel, dat de anale trombose veroorzaakt.
De precieze oorzaken van een anale veneuze trombose zijn nog niet volledig opgehelderd; men gaat uit van een combinatie van meerdere factoren. Een anale trombose ontstaat in principe door de vorming van een of meerdere bloedstolsels in een ader van het buitenste anale gebied. Dit stolsel kan door verschillende factoren worden veroorzaakt die leiden tot een verhoogde belasting of irritatie van de vaten. Tot deze factoren behoren genetische aanleg, maar ook hormonale factoren die een nadelige invloed kunnen hebben op de bloedstroom en zo de vorming van een bloedstolsel in het anale gebied bevorderen.
Een anale trombose ontstaat voornamelijk door een toename van de intra-abdominale druk, dat wil zeggen een verhoogde druk in de buik- en bekkenholte. Dit kan worden veroorzaakt door frequent hoesten, overmatig persen bij de stoelgang, diarree, maar ook door het tillen van zware gewichten bij krachttraining of gewoon langdurig zitten op kantoor, lange autoritten en ook bij langeafstandsvluchten. Overgewicht oefent ook bij het zitten een constante druk uit op het anale gebied en kan de blauwachtige, pijnlijke knobbeltjes bij de anus veroorzaken.
Letsel aan de vaatwanden in de anus speelt hier ook een rol. Scheurtjes in de vaatwand bij de anus zetten een keten van bloedstollingsactiviteiten in gang die ook de vorming van een trombus kunnen veroorzaken. Dergelijke kleine verwondingen kunnen zowel door een hoge druk in de buikholte ontstaan, primair veroorzaakt door frequent en krachtig persen bij de stoelgang, maar ook door zwangerschap of bevalling. Ook het tillen van zware voorwerpen of lasten kan hier een rol spelen, evenals mechanische invloeden in het anale gebied, zoals bijvoorbeeld een proctologische operatie of anale seks, die hier als oorzaak in aanmerking komen.
Zelfs zitten op koude oppervlakken leidt tot vernauwing van de bloedvaten en verhoogt daarmee ook het risico op het ontstaan van een perianale veneuze trombose. Hier een overzicht van de meest voorkomende oorzaken van een anale veneuze trombose:
Verhoogde druk op de anale aderen
Activiteiten en omstandigheden die sterke druk uitoefenen op de aderen in het anale gebied kunnen de doorbloeding belemmeren en het risico op een perianale trombose verhogen. Daartoe behoort krachtig persen bij de stoelgang, vooral bij verstopping. Langdurig zitten, bijvoorbeeld bij kantoorbaan of lange vliegreizen, maar ook bepaalde sporten zoals krachttraining, gewichtheffen of fietsen.
Lichamelijke inspanning
Intensieve lichamelijke inspanning, vooral bij krachttraining, kan de druk op de anale aderen aanzienlijk verhogen en zo het risico op een anale veneuze trombose bevorderen. Bij oefeningen waarbij zware gewichten worden getild, treedt vaak een sterke toename van de intra-abdominale druk op. Deze verhoogde druk kan de bloedvaten in het anale gebied samendrukken en de veneuze terugstroom belemmeren, wat leidt tot bloedstuwing. Deze stuwing kan op zijn beurt de vorming van bloedstolsels bij de anus bevorderen, die zich uiten als pijnlijke, voelbare, blauwachtige knobbels of bulten in het adernetwerk rond de anus.
Daarnaast kan intensieve training ook leiden tot verwondingen in het anale gebied, hetzij door plotselinge bewegingen of door het tillen van zware lasten, wat de vaten extra beschadigt. Sporters die weinig aandacht besteden aan voldoende herstel en rekken, zijn ook vatbaarder voor spierverkrampingen in de bekkenbodem, die de bloedstroom in het anale gebied verder kunnen belemmeren. Deze factoren maken intensieve lichamelijke activiteit vaak tot een oorzaak, of in ieder geval een potentiële risicofactor voor het ontstaan van een anale veneuze trombose. Vooral bij diegenen die zich regelmatig blootstellen aan de beschreven hoge belasting binnen hun trainingsprogramma.
Zwangerschap en bevalling
Tijdens de zwangerschap neemt de druk op de buikholte en de bekkenaderen aanzienlijk toe. Ook de bevalling zelf kan door het persen een belasting vormen die de vorming van een anale trombose bevordert. Diverse endeldarmklachten komen tijdens de zwangerschap en na de bevalling zeer vaak voor, omdat zich tijdens de zwangerschap meerdere risicofactoren opstapelen. De hormonale veranderingen leiden bij veel vrouwen tot verstopping. De baby en het vruchtwater oefenen druk uit op de darm en de bekkenbodem. Het persen tijdens de bevalling gaat gepaard met een verdere drukstijging in de anale aderen. De bevalling van de baby leidt tot scheurtjes in de bekkenbodemspieren. Hierdoor ontstaat een bloeduitstorting die naar het laagste punt zakt. Bij vrouwen na de bevalling worden daarom niet zelden aanzienlijke zwellingen rond de anus gevonden. Deze treden op als anale trombose, in combinatie met zwelling door vochtophoping en een bloeduitstorting (hematoom).
Trauma of verwonding van het anale gebied
Traumatische verwondingen van het anale gebied, hetzij door chirurgische ingrepen of mechanische invloeden zoals anale seks, vormen een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van een anale veneuze trombose. Na operaties, bijvoorbeeld een ingreep bij aambeien of andere operaties bij proctologische aandoeningen, kunnen verwondingen aan de fijne bloedvaten in het anale gebied optreden. Deze verwondingen leiden vaak tot een ontstekingsreactie en verhogen de kans op de vorming van bloedstolsels in de aangrenzende aderen.
Daarnaast kan ook anale seks leiden tot microverwondingen van de vaatwanden in het anale kanaal. Deze anale fissuren of microverwondingen in het anale kanaal kunnen een kettingreactie veroorzaken die de bloedstolling bevordert en zo ook de vorming van een anale trombose stimuleert. Bovendien kunnen herhaalde mechanische belasting of trauma’s, hetzij door frequent tillen van zware voorwerpen of langdurig zitten op harde oppervlakken, ook de gevoelige vaten in het anale gebied beschadigen en zo het risico op bloedstolsels verhogen. In al deze gevallen spelen zowel de acute druk op de anale aderen als de beschadiging van het vaatweefsel een beslissende rol bij het ontstaan van de anale veneuze trombose. Veel van de genoemde oorzaken kunnen ook aambeien veroorzaken. Aambeien kunnen ook samen met anale veneuze trombosen voorkomen. Perianale of anale pijn in het algemeen kan ook wijzen op een anale fissuur, anale fistels of anale abcessen.
Welke risicofactoren kunnen het ontstaan van anale veneuze trombosen bevorderen?
Naast de directe oorzaken zijn er verschillende risicofactoren die de kans vergroten om een anale trombose te ontwikkelen. Over het algemeen worden anale veneuze trombosen vaker bij mannen vastgesteld dan bij vrouwen. Er zijn echter ook enkele vrouw-specifieke risicofactoren, zoals hormonale vaatverwijding tijdens de zwangerschap of de bevalling. Hier gaan we dieper in op de belangrijkste risicofactoren.
Verstopping (obstipatie)
Chronische verstopping leidt vaak tot krachtig persen bij de stoelgang, wat de druk op de anale aderen verhoogt en het risico op een bloedstolsel bij de anus vergroot.
Genetische aanleg
Sommige mensen hebben een aangeboren zwakte van het bindweefsel of een genetische aanleg voor vaatziekten. Deze gevoeligheid kan het risico op een anale veneuze trombose verhogen, vooral als er al bekende familiale voorgeschiedenissen zijn.
Langdurig zitten
Mensen die beroepsmatig of privé veel zitten, zoals kantoormedewerkers of vrachtwagenchauffeurs, lopen een hoger risico. De verminderde doorbloeding door het zitten kan de vorming van een anale trombose bevorderen. Ook het zitten op koude oppervlakken werkt nadelig, omdat dit leidt tot vernauwing van de bloedvaten in het anale gebied en daarmee een perianale trombose waarschijnlijker maakt. Contact met vochtige kou bij langdurig zitten, bijvoorbeeld bij surfen of in de winter buiten op de grond na buitensport, kan het ontstaan van anale trombosen bevorderen.
Bewegingsarmoede
Wie zich weinig beweegt, heeft vaak een verminderde bloedcirculatie, wat de vorming van trombosen in het algemeen bevordert, inclusief de anale veneuze trombose.
Overgewicht
Een verhoogde BMI leidt tot een extra belasting van het veneuze systeem, wat op zijn beurt het risico op veneuze trombosen, inclusief anale trombose, verhoogt.
Anale trombose bij zwangerschap en bevalling
Tijdens de zwangerschap neemt de druk op de bekkenbodem voortdurend toe, wat niet alleen de bloedcirculatie in de buik- en bekkenregio kan beïnvloeden, maar ook het ontstaan van een anale veneuze trombose kan bevorderen. De groeiende baby en het gewicht van het vruchtwater oefenen verhoogde druk uit op de aderen in het bekken en het anale gebied. Dit leidt vaak tot bloedstuwing, omdat de veneuze terugstroom wordt bemoeilijkt.
Daarnaast maken de hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, vooral de toename van progesteron, de vaten zachter en elastischer, wat de vorming van bloedstolsels echter tegelijkertijd bevordert. Veel zwangere vrouwen hebben ook last van verstopping, veroorzaakt door een vertraagde spijsvertering, wat vaak krachtig persen bij de stoelgang veroorzaakt. Dit persen oefent extra druk uit op de anale aderen, wat de kans op de vorming van een anale veneuze trombose verder verhoogt. Ook tijdens de bevalling stijgt door het intensieve persen de druk in het anale gebied aanzienlijk, wat de vorming van een bloedstolsel kan bevorderen. In de periode na de bevalling is het risico eveneens verhoogd, omdat hormonale veranderingen en lichamelijke belasting kunnen leiden tot een vertraagde terugvorming van de bekkenbodem. Deze factoren maken zwangerschap en bevalling tot belangrijke risicofactoren voor het ontstaan van een anale veneuze trombose.
Hormonale veranderingen
Naast zwangerschap en het gebruik van de anticonceptiepil zijn er ook andere hormonale veranderingen die het risico op een anale veneuze trombose kunnen verhogen. Daartoe behoren de menopauze en ook hormoontherapieën die de bloedstroom en de elasticiteit van de vaten kunnen beïnvloeden.
Afname van de elasticiteit van de bloedvaten met de leeftijd
Met het toenemen van de leeftijd neemt de elasticiteit van de bloedvaten af, wat ook het risico op een anale veneuze trombose kan verhogen. Oudere mensen hebben ook vaker last van verstopping en andere spijsverteringsproblemen, wat weer het gevaar van verhoogde druk in de buikholte met zich meebrengt.
Alcohol- en nicotinegebruik
Het gebruik van alcohol en nicotine kan het risico op een anale veneuze trombose verhogen, omdat beide stoffen een negatieve invloed hebben op de vaten. Alcohol werkt vaatverwijdend, wat de aderen in het anale gebied verzwakt en door verminderde doorbloeding de vorming van bloedstolsels bevordert. Bovendien leidt alcohol vaak tot uitdroging en verstopping, wat krachtig persen bij de stoelgang vereist en de druk op de anale aderen verhoogt. Nicotine daarentegen vernauwt de bloedvaten en beschadigt op lange termijn de vaatwanden, waardoor het risico op trombose verder toeneemt. Beide stoffen belemmeren bovendien de genezingsprocessen in het lichaam, wat het risico op trombose extra kan versterken.
Voedingsgewoonten met weinig vezels
Een vezelarme voeding kan leiden tot verstopping, wat op zijn beurt het risico op een anale trombose verhoogt. Ook scherpe of sterk gekruide gerechten kunnen het anale gebied irriteren. Daarnaast lijkt een gebrek aan vocht door te weinig drinken de vorming van anale trombosen te bevorderen.
Psychosociale factoren en stress
Stress kan als indirecte oorzaak bijdragen aan het ontstaan van een anale veneuze trombose door verschillende lichamelijke mechanismen negatief te beïnvloeden. Chronische stress leidt vaak tot spijsverteringsproblemen zoals verstopping of diarree, waardoor de druk op de anale aderen toeneemt. Tegelijkertijd grijpen veel mensen onder stress naar ongezonde gewoonten zoals roken, alcoholgebruik of slechte voeding, wat het risico op verstopping en vaatbeschadiging verhoogt. Ook bewegingsarmoede door een zittende levensstijl en spierverkrampingen in de buik- en bekkenregio versterken de druk op de anale aderen. Bovendien verzwakt chronische stress het immuunsysteem, wat kan leiden tot ontstekingen en een verhoogde vatbaarheid voor bloedstolsels. Al deze factoren kunnen het risico op een anale veneuze trombose verhogen.
Mechanische overbelasting van het anale kanaal
Mechanische belasting van het anale kanaal of de anus, zoals bijvoorbeeld door harde ontlasting of anale seks, is een andere risicofactor die een rol speelt bij het ontstaan van een anale trombose.
Samengevat ontstaan anale veneuze trombosen vaak door een combinatie van druk op de anale aderen, lichamelijke inspanningen of verwondingen in het anale gebied. De genoemde risicofactoren vergroten de kans dat zich in de gevoelige aderen in het anale gebied een bloedstolsel vormt. Wie deze risicofactoren kent, kan gerichte maatregelen nemen om het risico te minimaliseren en het ontstaan van een anale trombose te voorkomen. Vind hier concrete tips over wat u moet weten om anale veneuze trombosen te voorkomen. Vooral wanneer een anale veneuze trombose steeds terugkomt, of ook wanneer de anale veneuze trombose niet verdwijnt, spelen preventieve maatregelen een centrale rol in de behandeling en nazorg om herhaalde of terugkerende anale veneuze trombose effectief te kunnen voorkomen. Vind hier diverse maatregelen voor uw dagelijks leven rond de preventie van anale veneuze trombosen.
Als u last heeft van symptomen van anale veneuze trombose, is een medische controle absoluut aan te raden. Om de concrete oorzaak in uw geval te achterhalen en vervolgens een passende, ondersteunende conservatieve behandeling van anale veneuze trombose te starten.
Vaak genezen anale veneuze trombosen vanzelf, maar als er zeer hevige pijn en grote knobbels of zweren bij de anus ontstaan, kan een operatie noodzakelijk zijn. Dit geldt ook als - ondanks conservatieve behandeling - een anale veneuze trombose niet verdwijnt, of het gaat om een herhaaldelijk terugkerende anale veneuze trombose. Lees hier meer over CANNEFF® SUP zetpillen en de behandeling van anale veneuze trombosen met zetpillen.
Zelfs uit vanzelf genezen anale veneuze trombosen kunnen zogenaamde voorpostplooien of marisken ontstaan, die, als ze groot genoeg zijn en de anale hygiëne sterk belemmeren, ook een behandeling vereisen. Vind hier ook alle informatie over de diagnose, onderzoeken en het bezoek aan de arts bij anale veneuze trombose.
