Przyczyny zapalenia odbytnicy

Jak można zarazić się proktitis? Jakie czynniki ryzyka istnieją?

Większość przypadków proktitis wynika z niezabezpieczonego, receptywnego stosunku analnego i tym samym przenoszonych drogą płciową patogenów, takich jak chlamydie i gonokoki. Zasadniczo u osób, które często uprawiają seks analny lub stosunek płciowy z różnymi partnerami, ryzyko zachorowania na proktitis jest znacznie zwiększone. Również osoby po terapii immunosupresyjnej lub z zaburzeniami odporności mają podwyższone ryzyko rozwoju proktitis.

Wprowadzenie przedmiotów do odbytu lub stosunek płciowy mogą spowodować pęknięcie ściany jelita. Te uszkodzenia błony śluzowej, zwane szczelinami odbytu, czyli uszkodzeniami błony śluzowej odbytu, również mogą w pewnych okolicznościach wywołać proktitis.

Rosnąca liczba zakaźnych proktitis w ramach chorób przenoszonych drogą płciową w populacji ogólnej jest alarmująca, przy czym grupy osób uprawiających receptywny seks analny uważane są za szczególnie narażone. Ponadto młody wiek, częsta zmiana partnerów, choroby przenoszone drogą płciową w wywiadzie, wyjazdy zagraniczne do krajów o wysokiej liczbie chorób przenoszonych drogą płciową oraz nadużywanie alkoholu lub narkotyków są czynnikami ryzyka zachorowania na proktitis.

Jakie są przyczyny proktitis?

Proktitis może mieć wiele przyczyn. Poniżej znajdziesz szczegółowy przegląd najczęstszych przyczyn proktitis.

Infekcje jako przyczyna proktitis

Zasadniczo przy infekcji jako przyczynie proktitis można rozróżnić patogeny wirusowe i bakteryjne. Proktitis infekcyjne często wywoływane jest przez niezabezpieczony seks analny i przenoszone w ten sposób patogeny lub uszkodzenia błony śluzowej odbytu. Proktitis może również powstać w wyniku zakażenia przenoszonego drogą płciową (takiego jak rzeżączka, kiła, zakażenie Chlamydia trachomatis, infekcja wirusem opryszczki pospolitej lub ospą małpią), zwłaszcza u osób uprawiających receptywny seks analny. Dotyczyć to może także pacjentów po przeszczepie, z zakażeniem HIV, chorobami reumatycznymi, przewlekłymi zapalnymi chorobami jelit (IBD) oraz nowotworami. Infekcyjne proktitisy są coraz częstsze również w krajach niemieckojęzycznych i powinny być szybko rozpoznawane i leczone. Leczenie proktitis powinno – zwłaszcza w przypadku chorób przenoszonych drogą płciową – obejmować także partnera.

Proktitis może być również wywołana przez niektóre bakterie, które nie są przenoszone drogą płciową, np. salmonella, lub przez stosowanie antybiotyków, które niszczą naturalną florę bakteryjną jelit, co pozwala na rozwój innych bakterii. Osoby po terapii immunosupresyjnej lub z zaburzeniami odporności również mają podwyższone ryzyko rozwoju proktitis, zwłaszcza przy zakażeniach wirusem opryszczki pospolitej.

Proktitis o podłożu mechanicznym

Wprowadzenie przedmiotów i ciał obcych (wibratorów) do odbytu lub podczas stosunku płciowego może spowodować pęknięcie ściany jelita i prowadzić do uszkodzeń błony śluzowej w kanale odbytu. Takie szczeliny odbytu to uszkodzenia błony śluzowej odbytu i mogą również w pewnych okolicznościach wywołać proktitis. Przeczytaj więcej o leczeniu proktitis lub o leczeniu proktitis za pomocą czopków.

Przewlekłe zapalne choroby jelit jako przyczyna proktitis

Proktitis może być następstwem choroby Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Zapalenia odbytnicy w przebiegu przewlekłych zapalnych chorób jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, mogą być przyczyną proktitis.

Radioterapia jako przyczyna proktitis

Radioterapia, na przykład w leczeniu nowotworów, lub inne narażenie na promieniowanie może być przyczyną proktitis, ponieważ błona śluzowa odbytu jest silnie podrażniona przez promieniowanie. Często jest to następstwo leczenia promieniowego raka prostaty i odbytnicy. Proktitis radiacyjna, zwana także radiogenną proktopatią, jest przewlekłą chorobą, która znacznie wpływa na jakość życia i opiekę zdrowotną pacjentów. Radiogenna proktitis lub proktopatia to zmiana błony śluzowej odbytnicy jako powikłanie po radioterapii nowotworów złośliwych w obrębie miednicy mniejszej. W zależności od czasu wystąpienia proktitis po ekspozycji na promieniowanie zmiany w zdrowej tkance dzieli się na ostre (do 3 miesięcy) i późne zmiany (po miesiącach lub latach z możliwymi długotrwałymi przebiegami), przy czym w literaturze medycznej opisuje się także nakładanie się tych okresów. Do zmian odbytniczych w radiacyjnej proktitis należą początkowe zapalenie, obrzęki, zanik błony śluzowej oraz pogarszające się przetoki odbytu. Objawy radiacyjnej proktitis obejmują nietrzymanie stolca, problemy z wypróżnianiem, biegunkę, skurczowe bóle, świąd odbytu lub pieczenie odbytu, wydzielinę śluzową i krwawienia. Przeczytaj więcej o objawach proktitis lub o leczeniu proktitis za pomocą czopków.

Proktitis toksyczna, polekowa lub alergiczna

Reakcje toksyczne lub alergiczne mogą być wywołane przez leki (np. antybiotyki), leczenie doodbytnicze (maści lub pianki), środki przeczyszczające (np. olej rycynowy), prezerwatywy, środki poślizgowe lub chusteczki nawilżane. Terapia takiej proktitis polega na objawowym leczeniu proktitis oraz przede wszystkim na identyfikacji i unikaniu czynnika wywołującego alergię. W przypadku tego typu proktitis diagnoza na podstawie wywiadu jest znacznie szybsza niż badania histologicznego czy posiewu kału. Przeczytaj więcej o objawach i diagnozie proktitis.

Stres jako przyczyna proktitis

Stres może również mieć ogromny wpływ na zdrowie jelit. W związku z tym traumatyczne wydarzenia oraz stres psychiczny są również uważane za możliwą przyczynę proktitis. Stres jako przyczyna proktitis powinien być uwzględniany w psychosomatycznym kontekście diagnozy proktitis. Przeczytaj więcej o stresie jako przyczynie proktitis.

Proktitis niedokrwienna

Proktitis niedokrwienna może powstać w wyniku niedostatecznego ukrwienia z dowolnej przyczyny. Ta niedokrwistość, czyli zmniejszenie przepływu krwi, może prowadzić do zapalenia odbytnicy. Przyczyną zmniejszenia ukrwienia mogą być zawały mięśnia sercowego, zakrzepy, choroby naczyń lub zmiany pooperacyjne w ukrwieniu. Jeśli objawy proktitis niedokrwiennej pojawiają się późno i mają charakter przewlekły, związek czasowy może utrudniać diagnozę. Objawy proktitis niedokrwiennej obejmują ból, biegunkę, wydzielinę śluzową oraz silniejsze krwawienia. Przeczytaj więcej o objawach i diagnozie proktitis. 

Hemoroidy jako przyczyna proktitis

Proktitis może być również wywołana przez hemoroidy. Chociaż hemoroidy i proktitis różnią się, mogą w niektórych przypadkach powodować podobne objawy lub być ze sobą powiązane. Proktitis, zwłaszcza w przebiegu zapalnych chorób jelit, może pogorszyć istniejące hemoroidy. Z kolei zapalone hemoroidy mogą sprzyjać powstawaniu kolejnych ognisk zapalnych w odbytnicy. Nie każda osoba z hemoroidami ma jednocześnie proktitis, ale możliwe jest, że obie choroby występują jednocześnie lub wzajemnie na siebie wpływają.