Proctitis oorzaak

Hoe krijgt men proctitis? Welke risicofactoren bestaan er?

De meeste gevallen van proctitis zijn te wijten aan onbeschermde, receptieve anale seks en daarmee seksueel overdraagbare ziekteverwekkers zoals chlamydia en gonokokken. Over het algemeen is het risico op het ontwikkelen van proctitis sterk verhoogd bij personen die vaak anale seks of geslachtsgemeenschap met wisselende partners hebben. Ook personen na immuunsuppressieve therapie of met een immuunstoornis hebben een verhoogd risico op het ontstaan van proctitis.

Door het inbrengen van voorwerpen in de anus of door geslachtsgemeenschap kan de darmwand scheuren. Deze laesies aan de mucosa, zogenaamde anale fissuren, d.w.z. verwondingen van het slijmvlies van de anus, kunnen ook onder bepaalde omstandigheden proctitis veroorzaken.

De stijgende aantallen van infectieuze proctitis in het kader van een seksueel overdraagbare aandoening in de algemene bevolking worden als alarmerend beschouwd, waarbij groepen mensen met receptieve anale seks als bijzonder kwetsbaar worden gezien. Daarnaast lijken een jonge leeftijd, frequente partnerwisselingen, een voorgeschiedenis van een geslachtsziekte, buitenlandse reizen naar landen met een verhoogd aantal geslachtsziekten of ook alcohol- en drugsgebruik risicofactoren te zijn voor het ontwikkelen van proctitis.

Wat zijn de oorzaken van proctitis?

Voor proctitis komen diverse oorzaken in aanmerking. Hier vindt u een gedetailleerd overzicht van de meest voorkomende oorzaken van proctitis.

Infecties als oorzaak van proctitis

In principe kan bij een infectie als oorzaak van proctitis worden onderscheiden tussen virale en bacteriële ziekteverwekkers. Infectieuze proctitis wordt vaak veroorzaakt door onbeschermde anale seks en daarmee overdraagbare ziekteverwekkers, of ook door verwondingen van het slijmvlies van de anus. Proctitis kan ook ontstaan door een seksueel overdraagbare infectie (zoals gonorroe, syfilis, een infectie met Chlamydia trachomatis, herpes simplex-virusinfectie of apenpokkeninfectie), vooral bij mensen die receptieve anale seks hebben. Ook patiënten na transplantatie, met hiv-infectie, reumatische aandoeningen, chronisch inflammatoire darmziekten (IBD) of tumoraandoeningen kunnen getroffen zijn. Infectieuze proctitiden nemen ook in het Duitstalige gebied sterk toe in frequentie en moeten snel worden herkend en behandeld. De behandeling van proctitis moet – vooral bij seksueel overdraagbare aandoeningen – ook de partner omvatten.

Proctitis kan ook worden veroorzaakt door enkele bacteriën die niet seksueel worden overgedragen, zoals salmonella, of door het gebruik van een antibioticum dat de normale darmbacteriën vernietigt, zodat andere bacteriën hun plaats kunnen innemen. Personen na immuunsuppressieve therapie of met een immuunstoornis hebben ook een verhoogd risico op het ontstaan van proctitis, vooral bij infecties met het herpes simplex-virus.

Mechanisch veroorzaakte proctitis

Het kan door het inbrengen van voorwerpen en vreemde lichamen (vibrators) in de anus of tijdens geslachtsgemeenschap gebeuren dat de darmwand scheurt en daardoor laesies aan de mucosa in het rectumkanaal veroorzaakt. Dergelijke anale fissuren zijn verwondingen van het slijmvlies van de anus en kunnen ook onder bepaalde omstandigheden proctitis veroorzaken. Lees hier meer over de behandeling van proctitis of ook de behandeling van proctitis met zetpillen.

Chronisch-inflammatoire darmziekten als oorzaak van proctitis

Proctitis kan het gevolg zijn van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Zo kunnen ontstekingen van het eindrectum in het kader van chronisch-inflammatoire darmziekten, zoals bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, een oorzaak van proctitis zijn.

Radiotherapie als oorzaak van proctitis

Ook radiotherapie, bijvoorbeeld bij kanker, of een andere stralingsblootstelling kan als oorzaak van proctitis in aanmerking komen, omdat het slijmvlies van de anus door de radiotherapie sterk geïrriteerd wordt. Dit is vaak het gevolg van de bestraling van prostaat- en endeldarmkankers. De stralingsproctitis, ook wel radiogene proctopathie genoemd, wordt beschouwd als een chronische aandoening die de levenskwaliteit en de medische zorg van patiënten aanzienlijk beïnvloedt. De radiogene proctitis of proctopathie is dus een verandering van het slijmvlies van het eindrectum als complicatie na radiotherapie bij kwaadaardige tumoren in het kleine bekken. Afhankelijk van het tijdstip waarop de proctitis optreedt na de stralingsbelasting, kunnen veranderingen van gezond weefsel worden ingedeeld in acute (tot 3 maanden) en late veranderingen (na maanden of jaren met mogelijke langdurige verloop), waarbij in de medische literatuur ook overlapping wordt beschreven. Tot de rectale veranderingen bij stralingsproctitis behoren de initiële ontsteking, oedeem, mucosale atrofie of ook verslechterende anale fistels. De symptomen van stralingsproctitis variëren van fecale incontinentie, ontlastingsproblemen, diarree tot krampachtige pijn, jeuk aan de anus of brandend gevoel aan de anus, slijmverlies en bloedingen. Lees hier meer over de symptomen van proctitis of over de behandeling van proctitis met zetpillen.

Toxische, medicamenteuze of allergische proctitis

Toxische of allergische reacties kunnen worden veroorzaakt door medicijnen (zoals antibiotica), rectale behandelingen (zalven of schuimen), laxeermiddelen (bijvoorbeeld castorolie), condooms, glijmiddelen of ook vochtige doekjes. De therapie van een dergelijke proctitis bestaat uit symptomatische behandeling van proctitis en vooral het identificeren en vermijden van het uitlokkende allergeen. Bij dit type proctitis wordt de diagnose via de anamnese veel sneller gesteld dan door een histologisch onderzoek of ontlastingskweek. Lees hier meer over de symptomen en diagnose van proctitis.

Stress als oorzaak van proctitis

Stress kan ook een enorme invloed hebben op de darmgezondheid. Daarom worden ook traumatische gebeurtenissen en psychische stress beschouwd als mogelijke oorzaken van proctitis. Stress als oorzaak van proctitis moet in het psychosomatische samenspel worden meegenomen bij de diagnose van proctitis. Lees hier meer over stress als oorzaak van proctitis.

Ischemische proctitis

Een ischemische proctitis kan ontstaan door een verminderde doorbloeding van welke oorzaak dan ook. Deze ischemie, dus de vermindering van de doorbloeding, kan leiden tot ontsteking van het anorectum. Oorzaken voor de verminderde doorbloeding kunnen myocardinfarcten, tromboses, vaatziekten of postoperatieve veranderingen in de doorbloeding zijn. Wanneer de symptomen van ischemische proctitis pas laat en chronisch optreden als gevolg, kan de tijdsrelatie de diagnose bemoeilijken. De symptomen van ischemische proctitis variëren van pijn, diarree en slijmverlies tot heviger bloedingen. Lees hier meer over de symptomen en diagnose van proctitis. 

Aambeien als oorzaak van proctitis

Daarnaast kan proctitis ook worden veroorzaakt door aambeien. Hoewel aambeien en proctitis van elkaar verschillen, kunnen ze in sommige gevallen vergelijkbare symptomen veroorzaken of met elkaar in verband staan. Proctitis, vooral bij inflammatoire darmziekten, kan bestaande aambeien verergeren. Omgekeerd kunnen ontstoken aambeien verdere ontstekingshaarden in het rectum bevorderen. Niet iedereen met aambeien heeft ook proctitis, maar het is mogelijk dat beide aandoeningen tegelijkertijd voorkomen of elkaar beïnvloeden.